Esgyniad Ffasgaeth
Roedd cynnydd ffasgiaeth yn y 1930au yn fygythiad enfawr i gymunedau Iddewig Ewrop. Ffodd llawer o Iddewon o Ewrop cyn i’r rhyfel ddechrau ym 1939. Dyma oedd pumed don o fewnfudo Iddewig i Brydain. Yn y DU, ffurfiodd Bwrdd Dirprwyon Iddewon Prydain Bwyllgor Amddiffyn i fynd i’r afael â bygythiad dilynwyr treisgar yr arweinydd ffasgaidd Oswald Mosley a gefnogodd Hitler a Natsïaeth ac a feiodd yr Holocost ar Iddewon. Ffurfiwyd elusennau Iddewig eraill i helpu ffoaduriaid – mae’r rhan fwyaf yn dal yn weithredol heddiw.
Y Kindertransport
Cyrhaeddodd tua 10,000 o blant Iddewig Brydain ar y Kindertransports – ‘Trenau Plant’. Trenau a gomisiynwyd yn arbennig oedd y rhain a oedd yn cludo plant ar eu pen eu hunain (nid oedd caniatâd i’w rhieni ddod gyda nhw) i ddiogelwch ym Mhrydain.
Er i lawer o’u rhieni gael eu llofruddio yn ystod meddiannaeth y Natsïaid o Ewrop, gwnaeth llawer o’r plant a achubwyd fywydau yn y wlad hon a gwneud cyfraniad enfawr i’r gymdeithas a’u croesawodd .
Ar ôl y rhyfel, roedd llywodraeth Prydain eisiau dod â phlant a oedd wedi goroesi gwersylloedd crynhoi i ddiogelwch ym Mhrydain. Dim ond 732 y llwyddon nhw i ddod o hyd iddynt. Cafodd y grŵp hwn, a elwid yn ‘Y Bechgyn’ (er bod rhai ohonyn nhw’n ferched!), gartref a lloches yn Ardal y Llynnoedd , gan ddianc rhag erchyllterau Ewrop ar ôl y rhyfel.
Er na ddaeth yr Holocost i dir mawr Prydain, cafodd effaith ddofn ar Iddewon Prydain , ac mae ymdrechion i goffáu a chofnodi ei effaith yn parhau hyd heddiw.
Roedd Nicholas Winton yn frocer stoc a achubodd blant Iddewig o Prag, Tsiecia, trwy drefnu Kindertransports . Ym 1988, darganfu ei wraig lyfr lloffion yn yr atig yn cynnwys llwyth o ddogfennau, gan gynnwys enwau’r plant hyn. Ailunodd rhaglen y BBC That’s Life ef â dim ond ychydig o’r cannoedd lawer o bobl yr oedd wedi’u hachub . Ni cheisiodd erioed enwogrwydd na chydnabyddiaeth er iddo achub cannoedd o fywydau. Ei unig edifeirwch oedd na allai achub mwy. Cafodd Syr Nicholas ei urddo’n farchog yn 2003, a bu farw yn 2015 yn 106 oed. Adroddir ei stori yn y ffilm One Life gydag Anthony Hopkins.
