Saboth
Gelwir y dydd Saboth yn Hebraeg yn Shabbat (yr ynganiad SephardiDescribes Jews of Spanish or Portuguese decent. a MizrahiDescribes Jews from Central and West Asian countries, often Arabic-speaking countries. traddodiadol) neu Shabbos (yr ynganiad Ashkenazi
Jewish group and culture primarily developed around Central or Eastern Europe. traddodiadol). Mae’n para o nos Wener tan nos Sadwrn ac mae’n brif ddigwyddiad yr wythnos i Iddewon sy’n ymarfer eu cred. Mae’r gair Shabbat yn llythrennol yn golygu ‘peidio â’ – stopio a gorffwys (o waith a gweithgareddau creadigol).
amrantau אֹת֑וֹ כִּ֣י ב֤וֹ שָׁבַת֙מִכל־מְלַאכְתּ֔וֹ אֲשֶׁרָ אֱלֹהִ֖ים לַעֲשֽׂוֹת׃
A bendithiodd Duw y seithfed dydd a’i gysegru, ar ôl peidio â holl waith y greadigaeth a wnaeth Duw.
(Genesis 2:3)
Yn draddodiadol, mae Iddewon yn cynnau dwy gannwyll ar nos Wener i nodi dechrau’r Saboth ac i greu awyrgylch braf. Mae’r canhwyllau’n cael eu cynnau cyn i’r Saboth ddechrau oherwydd bod cynnau tân wedi’i wahardd ar y Saboth (un o’r 39 categori o ‘waith creadigol’ a osgoir yn draddodiadol ar y Saboth).
Mewn rhai teuluoedd, mae rhieni’n bendithio eu plant nos Wener gyda bendith hynafol. Cymerir y geiriau o fendith yr offeiriad a geir yn y TorahThe Jewish holy book (bible). (Rhifau 6), gan gynnwys: ‘Bendithia Duw di a’th amddiffyn ‘ a ‘Dangos i Dduw garedigrwydd i ti a rhoi heddwch i ti ‘.
KiddushA prayer said over wine. – dywedir bendith dros win yn draddodiadol, gan ddisgrifio creu’r byd mewn chwe diwrnod a Duw yn gorffwys ar y seithfed dydd. Yna mae pryd y Saboth yn dechrau gyda dwy dorth o ḥallah – bara plethedig, melys, blasus.
SAIN : “Mae rhywbeth arbennig am y Saboth. Mae’n anodd iawn ei ddisgrifio. Mae’r wythnos mor anhrefnus. Boreau cynnar, ysgol, gwaith cartref, ceisio cadw i fyny â phopeth a phawb. Mae fy nhŷ fel gorsaf drenau brysur gyda phawb yn gwneud eu peth eu hunain ac yn mynd i gyfeiriadau gwahanol!
Mae gennym ni wahanol swyddi i’w gwneud yn fy nhŷ cyn y Saboth bob wythnos. Fy swydd i yw gosod y bwrdd gyda lliain gwyn arbennig, y canhwyllbrennau Saboth, cwpan kiddush ar gyfer gwin, napcynnau lliwgar, ein cyllyll a ffyrc gorau a’n bwrdd ḥallah.
Rydw i’n aml yn pobi gyda fy Nhad ar nos Iau hefyd. Mae’n gwneud ḥallah cartref sydd, yn fy marn i, yn hollol flasus ac yn gwneud i’r tŷ arogli’n anhygoel. Rydw i weithiau’n ei helpu, ond yn aml byddaf yn gwneud pwdin. Mae fy nghacen ffwds siocled yn wych! Yna daw nos Wener, mae’r canhwyllau’n cael eu cynnau ac mae rhyw fath o heddwch yn y tŷ. Rydyn ni’n cael cyfle i ‘saibio’ a threulio amser o safon fel teulu.”
– Aisla , (12) Manceinion
Chwe diwrnod y gweithi, ond ar y seithfed dydd y gorffwysi…
(Exodus 34)
Mae’r gwahanol grwpiau o fewn Iddewiaeth yn ‘gorffwys’ mewn gwahanol ffyrdd ar y Saboth. Mae Iddewiaeth Uniongred yn diffinio gorffwys gan y 39 ‘ melahot ‘ – gweithgareddau a ystyrir yn waith creadigol, y mae’n rhaid eu hosgoi’n llym ar y Saboth. Daw’r rhain o’r ‘Gyfraith Lafar’. Bydd Iddewiaeth MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details). hefyd yn cael ei harwain gan y rheolau hyn, tra bod Iddewiaeth Ddiwygiedig a Rhyddfrydol yn caniatáu mwy o hyblygrwydd i unigolion wrth ddiffinio drostynt eu hunain sut maen nhw’n well ganddynt wneud y Saboth yn orffwysol. Yr hyn y bydd pob grŵp yn cytuno arno yw bod y Saboth yn amser i deulu, ffrindiau, myfyrio ar yr wythnos a bwyd da!
Mae HavdalahA ceremony to mark the end of Shabbat. (Hebraeg am ‘wahanu’) yn seremoni i nodi diwedd y Saboth . Gwneir bendith dros win , goleuo cannwyll (gyda llawer o wiciau) ac arogli sbeisys melys i ddefnyddio’r pum synhwyrau i’n hail-ddeffro ar gyfer yr wythnos newydd. Mae pobl yn dymuno ‘ shavuah tov’ i’w gilydd – wythnos dda i ddod.
