Tzit-tzit a Tallit
Mae yna rai eitemau o ddillad y mae pobl Iddewig weithiau’n eu gwisgo a allai edrych yn rhyfedd i chi.
Un yw siâl weddi, a elwir yn Hebraeg yn dallit (ynganiad SephardiDescribes Jews of Spanish or Portuguese decent. a Mizra ḥ i) neu tallis (ynganiad Ashkenazi
Jewish group and culture primarily developed around Central or Eastern Europe.). Mae gan y rhain linynnau sydd wedi’u clymu mewn ffordd benodol i wneud taseli ar y pedair cornel. Mae siolau gweddi wedi’u gwneud o wlân, cotwm neu weithiau sidan. Yn draddodiadol, cânt eu gwisgo gan ddynion a bechgyn , ond mewn rhai cymunedau mae menywod hefyd yn eu gwisgo. Fe’i gwisgir wedi’i lapio o amgylch yr ysgwyddau , ac weithiau dros y pen .
Gwisgir tallit ar gyfer gweddi foreol ar ddiwrnodau’r wythnos, achlysuron arbennig fel priodasau, ac ar gyfer gwasanaethau gweddi ar y Saboth a dyddiau sanctaidd, yn enwedig gan y person sy’n arwain gwasanaethau ac yn darllen o’r Torah. Yn y rhan fwyaf o gymunedau Ashkenazi
Jewish group and culture primarily developed around Central or Eastern Europe. , mae pobl yn dechrau gwisgo tallit pan fyddant yn priodi, tra yn y rhan fwyaf o gymunedau SephardiDescribes Jews of Spanish or Portuguese decent. , gwisgir y tallit o oedran Bar/Bat Mitzvah .
Fe welwch chi’r un llinynnau clymog ar fest , y mae rhai pobl yn ei gwisgo o dan eu dillad bob dydd, a elwir yn tzit-tzit (ffringes). Mae rhai pobl yn galw hyn yn tallit katan (tallit bach).
Mae’r tzit-tzit yn cael eu gwisgo o dair oed , gan mai dyma’r oedran y mae plant yn cael eu hannog i ddysgu am y mitzvotPlural of mitzvah a dechrau eu cadw.
Mae tarddiad y ddau ddillad hyn i’w gael yn y Torah :
…rhaid iddynt wneud iddynt eu hunain tzit-tzit (ffringiau) ar gorneli’r dillad ar gyfer pob cenhedlaeth… a byddant yn eu gweld ac yn cofio holl orchmynion Duw… (Numeri 15:37)
וְהָיָ֣ה לָכֶם֮ לְצִיצִת֒ וּרְאִיתֶ֣ם אֹת֗וֹ וּזְרְ אֶת־כׇּל־מִצְוֺ֣ת יְהֹוָ֔ה וַעֲשִׂיתֶ֖ם אֹתָ֑ם וְלֹֽא־תָת֜וּרוּ אַחֲרֵ֤י לְבַבְכֶם֙ וְאַחֲרֵ֣י עֵֽינֵיכֶ֔ם אֲשֶׁר־אַתֶּ֥ם זֹנִ֖ים אַחֲרֵיהֶֽם
Mae’r gyfraith Lafar yn egluro’n union sut y dylid gwneud yr ymylon – gyda nifer penodol o linynnau a chlymau . Mae’r rhif hwn yn cynrychioli 613 – nifer y mitzvot (gorchmynion/cyfraith) yn y Torah. Y syniad yw y bydd y person sy’n gwisgo’r tallit neu’r tzit-tzit yn cael ei atgoffa o’r 613 mitzvot yn y Torah – sut y dylent fod yn byw eu bywydau.
Bydd yr ymylon i chi, fel y galloch eu gweld a chofio holl orchmynion yr Arglwydd, a'u gwneud... (Numeri 15:39)
וַיֹּצִ֨יאוּ אֹת֜וֹ כׇּל־הָעֵדָ֗ה אֶל־מִחוּץ֙ לֲַֽ֔֔נַָָּ֗ה וַיִּרְגְּמ֥וּ אֹת֛וֹ בָּאֲבָנִ֖ים וַיָּמֹ֑ת כַּאִ֖ים וַיָּמֹ֑ת כַּאִ֖ים צִוָּ֥ה יְהֹוָ֖ה אֶת־מֹשֶֽׁה
Bydd yr ymylon i chi, fel y galloch eu gweld a chofio holl orchmynion yr Arglwydd, a’u gwneud… (Numeri 15:39)
Yn draddodiadol, gwnaed y llinynnau gyda llifyn glas naturiol o’r enw teḥelet, ond mae’r llifyn hwn yn anodd ei gael y dyddiau hyn, felly maent fel arfer yn wyn plaen.
