Mewnfudo o Ddwyrain Ewrop
Daeth y bedwaredd don o fewnfudo Iddewig yn y 1880au . Wedi’i sbarduno gan ryfel a gwrth-Semitiaeth dreisgar yn Ymerodraeth Rwsia , ffodd Iddewon o bob cwr o Wlad Pwyl, Wcráin, Lithwania, a rhannau eraill o Ddwyrain Ewrop o’u gwledydd. Roedd llawer o’r mewnfudwyr yn mynd i America ac yn teithio trwy Brydain i gyrraedd yno, ond arhosodd nifer fawr ac ymgartrefu ym Mhrydain. Yn ogystal â dod o Ddwyrain Ewrop, daeth Iddewon hefyd o Ymerodraeth yr Otomaniaid , sef Twrci, Syria, ac Irac heddiw. Newidiodd hyn y gymuned Iddewig yn radical, gan ei chynyddu i bum gwaith ei maint blaenorol erbyn 1919.
Ymsefydlodd yr Iddewon hyn, ffoaduriaid tlawd yn bennaf, lle’r oedd gwaith neu dai rhad ar gael: yn Nwyrain Llundain, yn y Leylands yn Leeds, Red Bank ym Manceinion, y Gorbals yng Nglasgow, yn ogystal â llawer o gymunedau llai eraill ledled y wlad – llawer ohonynt wedi diflannu mwyach.
Dim ond ar ôl pasio Deddf Estroniaid 1905 – y rheolaeth barhaol gyntaf ar fewnfudo yn hanes Prydain (a ataliodd ‘fewnfudwyr annymunol’ rhag cael mynediad i Brydain, ac a ddiffiniodd pa ffoaduriaid a fyddai’n cael mynediad) a dechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf ym 1914 y gwnaeth y don hon o fewnfudo arafu. Fel aelodau cyfartal o gymdeithas Prydain, ymunodd llawer o Iddewon neu cawsant eu gorfodi i wasanaethu’r fyddin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.
I GAEL GWYBODAETH
1. Beth sydd gan y ddysgl ‘Brydeinig’ enwog pysgod a sglodion i’w wneud â mewnfudo Iddewig?
2. Pa gyfreithiau sydd yna heddiw ynglŷn â mewnfudo i’r DU? Ydych chi’n meddwl eu bod nhw’n deg neu a fyddech chi’n eu newid?
3. O ble mae’r rhan fwyaf o fewnfudwyr i Brydain wedi dod yn ystod y pum mlynedd diwethaf?
MEDDWL BEIRNIADOL
Ydych chi’n meddwl y dylai mewnfudwyr i wlad orfod cytuno i ymladd ym myddin y wlad honno pe bai rhyfel?
GWIRIWCH EICH GWYBODAETH
1. Pam symudodd llawer o Iddewon o ymerodraeth Rwsia i Loegr ?
2. O ba wledydd eraill y daeth Iddewon (yn yr Ymerodraeth Otomanaidd)?
3. Pam roedd hi’n anoddach symud i Loegr ar ôl 1905 ?