Iddewon ac Arian: Creu Myth

Mae un o’r stereoteipiau mwyaf cyffredin am Iddewon yn ymwneud ag arian . Yn aml, mae Iddewon yn destun sylwadau am fod yn gybyddlyd neu’n farus iawn . Efallai eich bod chi’n meddwl nad yw cael eich gweld fel rhywun cyfoethog yn stereoteip mor ddrwg i orfod ei ddioddef, ond mae yna lawer o agweddau ac ymddygiadau sydd wedi achosi dioddefaint a niwed mawr i Iddewon o’i herwydd.

Yn Ewrop ganoloesol, roedd Iddewon yn aml yn cael eu gwahardd gan y gyfraith rhag bod yn berchen ar dir a gweithio mewn rhai crefftau . Un o’r ychydig grefftau y caniateid iddynt eu gwneud oedd benthyca arian er elw (trwy godi llog). Roedd hyn oherwydd bod yr Eglwys yn draddodiadol yn dyfarnu bod hyn yn anghyfreithlon i Gristnogion, ond nid i Iddewon yr oedd y rhan fwyaf o arweinwyr yr Eglwys yn eu hystyried eisoes wedi’u melltithio gan Dduw .

Yn Lloegr, roedd y stereoteip bod Iddewon yn ysglyfaethus eisoes yn eithaf cyffredin erbyn i Gwilym Goncwerwr wahodd Iddewon i ymgartrefu yn ei deyrnas newydd. Byddai’r rhan fwyaf o’r tonnau cynnar o Iddewon a fewnfudodd i Loegr yn y 12fed a’r 13eg ganrif yn aml yn gorfod talu trethi enfawr ac weithiau byddent yn cael eu carcharu, eu harteithio neu eu lladd er mwyn cael mwy o arian i’r awdurdodau.

Mae’r cysylltiad stereoteipig rhwng Iddewon ac arian wedi bod yn nodwedd o straeon a chelf ers tro byd, o’r straeon Cristnogol cynharaf, fel Jwdas yn bradychu Iesu am 30 darn o arian, hyd at gymeriad Shakespeare ” Yr Iddew Shylock ” sy’n mynnu “punt o gnawd” i gasglu ar ddyled yn y ddrama The Merchant of Venice. Mae’n debyg na fyddai Shakespeare wedi adnabod unrhyw Iddewon, yn ei amser, gan eu bod wedi’u gwahardd rhag byw yn Lloegr, ond roedd yn credu’r stereoteipiau beth bynnag.

Merchant of Venice production with lead character Shylock played by British Jewish actor Tracy Ann Oberman. “It’s deeply uncomfortable: either you pity Shylock, or you hate him or you find him a mocked character and I don’t know which is worse. I wanted to reclaim this play. It is important to me that it is understood as antisemitic.” — “Mae’n anghyfforddus iawn: naill ai rydych chi’n teimlo tosturi dros Shylock, neu rydych chi’n ei gasáu neu rydych chi’n ei weld yn gymeriad sy’n cael ei watwar a wn i ddim pa un sy’n waeth. Roeddwn i eisiau adennill y ddrama hon. Mae’n bwysig i mi ei bod hi’n cael ei deall fel rhywbeth gwrth-Semitaidd.” – Yr actores Iddewig Brydeinig Tracy-Ann Oberman a chwaraeodd Shylock mewn ail-adrodd modern o’r ddrama.

Roedd Shakespeare yn iawn ynglŷn â bod cymuned Iddewig yn Fenis , yr Eidal. Gorfodwyd Iddewon Fenis ar y pryd i fyw mewn un rhan o’r ddinas a oedd wedi’i chloi a’i gwarchod yn y nos, wedi’u gorfodi i wisgo dillad adnabod (hetiau coch), ac wedi’u cyfyngu i rai crefftau fel benthyca arian, cyfnewid arian cyfred, a bod yn fasnachwyr marchnad. Gelwid yr ardal y gorfodwyd iddynt fyw ynddi yn Il Ghetto , sef o ble mae’r gair Saesneg ‘ghetto’ yn dod.

Wrth i amser fynd heibio, enillodd Iddewon fwy o hawliau yn Ewrop ac mewn mannau eraill . Yna roedd yn bosibl i rai teuluoedd Iddewig fod yn llwyddiannus iawn mewn busnes a chyllid. Adeiladodd y dyngarwr Indiaidd-Brydeinig a aned yn Irac, Syr Albert Abdullah David Sassoon, ysgolion, amgueddfeydd a llyfrgelloedd ym Bombay (Mumbai) a oedd yn drefedigaeth Prydeinig. Yr enwocaf oll oedd y banciwr Nathan Mayer Rothschild, ynghyd â’i frodyr, a ariannodd ymdrechion rhyfel Dug Wellington, a hefyd a ariannodd adeiladu rheilffyrdd a hyd yn oed adeiladu Camlas Suez yn yr Aifft. Ar un adeg, roedd y Rothschilds yn un o’r teuluoedd cyfoethocaf yn y byd.

Roedd gwrthsemitiaid yn gweld cyfoeth a dylanwad ychydig o deuluoedd Iddewig fel rheswm i amau cymhellion yr holl Iddewon – er gwaethaf y ffaith bod y mwyafrif helaeth o Iddewon yn dal i fod yn dlawd ac yn perthyn i’r dosbarth gweithiol. Ar ddiwedd y 19eg ganrif, dosbarthwyd taflenni yn honni bod y Rothschilds yn gwneud arian o ryfel yn Ewrop.

Gan fod y cyhoedd Ewropeaidd eisoes wedi arfer credu stereoteipiau a mythau negyddol am Iddewon , roedd hi’n hawdd i theorïau cynllwynio am deulu Rothschild a phobl Iddewig gyfoethog eraill ledaenu yn y gymdeithas. Nid yw teulu Rothschild heddiw mor gyfoethog na dylanwadol â’u hynafiaid, ond mae theorïau cynllwynio amdanynt yn parhau i ledaenu gan gynnwys eu cyhuddo o reoli economi’r byd, creu ac elwa o ryfeloedd ledled y byd, a hyd yn oed rheoli’r tywydd .

Tzedakah — Mae rhoi elusennol wedi bod yn nodwedd o fywyd Iddewig ers miloedd o flynyddoedd. Gellir olrhain yr arfer o gael blwch rhoi elusennol mewn synagogau Iddewig yn ôl i o leiaf Gyfnod y Deml Gyntaf 970-586 CC yn Jerwsalem lle mae cofnodion ysgrifenedig yn sôn am ystafell roi yn Nheml y Brenin Solomon. Ysgrifennodd y doethion Maimonides o'r 12fed ganrif draethawd ar yr wyth math o tzedakah gyda "rhoi anfodlon" yn ffurf isaf, a "rhoi fel y byddai'r derbynwyr yn cael eu helpu fel na fyddent angen elusen mwyach" yn ffurf uchaf o elusen.

MEDDWL BEIRNIADOL

1. Pan glywch chi am rywun cyfoethog iawn, a ydych chi’n cael eich plesio gan eu harian neu a ydych chi’n amheus o sut y daethant yn gyfoethog? Neu a yw’n dibynnu pwy ydyn nhw ?

2. Gall arian wneud llawer o les neu lawer o ddrwg . Beth ydych chi’n meddwl ei fod yn ei wneud fwyaf ohono? A yw eich cefndir a’ch sefyllfa bersonol yn dylanwadu ar sut rydych chi’n teimlo am arian?

GWIRIWCH EICH GWYBODAETH

1. Pa swydd oedd gan lawer o Iddewon yn Ewrop yn yr Oesoedd Canol a pham?

2. Beth yw’r stereoteipiau cyffredin sy’n cysylltu Iddewon ac arian ?

3. Sut y lledaenodd y stereoteipiau hyn?

Previous Topic

Back to Course

Next Topic