Enllib Gwaed – Gwnaed yn Lloegr
Daeth cred ffug bod Iddewon ar fai am farwolaeth Iesu i fod yn rhan annatod o’r byd Cristnogol. Ehangodd cymdeithas Gristnogol yr Oesoedd Canol y syniad hwn i labelu Iddewon ymhellach fel rhai diafolaidd ddrwg . Pan ddysgir pobl o’u genedigaeth fod Iddewon yn bobl ddrwg, gythreulaidd a laddodd Dduw, nid yw’n anodd eu cael i gredu pob math o ffeithiau ffug ofnadwy am Iddewon.
Daeth pobl ledled Ewrop i gredu’r celwydd bod Iddewon wedi lladd a defnyddio gwaed plant Cristnogol ar gyfer defodau Iddewig. Galwyd y cyhuddiadau hyn yn ‘Enllibiau gwaed ‘ ac yn aml byddent yn digwydd tua amser y Pasg (pan fydd Iddewon yn pobi bara fflat arbennig o’r enw matzahFlat (unleavened) bread eaten on Passover, made of just flour and water.). Gan fod y Pasg hefyd tua’r un amser â’r Pasg bob blwyddyn, dysgwyd cymunedau Cristnogol i ddal Iddewon yn gyfrifol am farwolaeth Iesu . Byddent yn actio digwyddiadau’r croeshoeliad mewn dramâu Dioddefaint cymhleth, a oedd yn gwneud y mythau gwrth-Semitaidd yn haws i’w credu .
Yr achos cyntaf y gwyddys amdano o enllib gwaed oedd ym 1144. Cafwyd hyd i fachgen 12 oed o’r enw William o Norwich wedi’i lofruddio. Nid oedd ei farwolaeth drasig yn eglur ac ni allai’r gymuned ddod o hyd i unrhyw dystiolaeth ynghylch pwy allai fod wedi’i ladd. Ond, dim ond pedair blynedd yn ddiweddarach, ymwelodd mynach o’r enw Thomas o Fynwy â Norwich lle honnodd fod Iddewon y dref wedi arteithio a lladd William yn yr un modd ag y croeshoeliwyd Iesu – trwy “ei osod ar groes mewn gwawd o Ddioddefaint yr Arglwydd.” Gorfodwyd Iddewon y dref i geisio diogelwch yng Nghastell Norwich.
Lledaenodd straeon am aberthu plant Cristnogol gan Iddewon yn gyflym ledled Lloegr, Ewrop a rhannau o’r Dwyrain Canol. Roedd y cyhuddiadau hyn bron bob amser yn cael eu dilyn gan erledigaeth ddwys, ymosodiadau, ysbeilio, alltudio a llofruddiaeth Iddewon yn y gymuned leol. Yng Nghymru, arweiniodd enllibiau gwaed at derfysgoedd llofruddiol yn Llundain, Caerloyw, Bury St Edmonds, Lincoln ac Efrog.
Ym 1190, ymosodwyd ar 150 o Iddewon yn Efrog ac yna cawsant eu lladd pan wnaethon nhw gymryd lloches yn y castell brenhinol, lle mae Tŵr Clifford yn sefyll nawr. Lladdodd rhai eu hunain yn hytrach na chael eu cipio gan y dorf. O fewn 100 mlynedd i gyflafan Efrog, roedd yr enllib gwaed a mythau gwrth-semitig eraill wedi dod i’r fath raddau yn Lloegr fel bod holl Iddewon y wlad wedi’u diarddel gan Edward I yn ei Orchymyn Diarddel ym 1290. Ni fyddai Iddewon yn dychwelyd i Brydain tan 300 mlynedd yn ddiweddarach .
Mae’n debyg mai dylanwadau Cristnogol o Ewrop a ysbrydolodd y mythau am enllib gwaed a ddechreuodd yn y Dwyrain Canol. Ym 1840, roedd achos drwg-enwog yn Syria Otomanaidd, a elwir yn Achos Damascus , yn ymwneud â mynach Cristnogol a’i was Mwslimaidd a aeth ar goll, a arweiniodd at drais a therfysgoedd gwrth-Iddewig . Ym 1910, llofruddiwyd 12 o bobl Iddewig yn Iran pan arweiniodd cyhuddiad o enllib gwaed at brotestiadau gwyllt ac ysbeilio torfol .
Mae cyhuddiadau o enllib gwaed wedi parhau drwy gydol hanes. Un o’r rhai mwyaf drwg-enwog oedd ym 1475 yn Trento, yr Eidal, a arweiniodd at arestio ac arteithio’r gymuned Iddewig leol a dienyddio wyth dyn diniwed. Ni chafodd y cyhuddiad o enllib gwaed yn yr achos hwn ei ddiystyru gan yr Eglwys tan 1950. Mor hwyr â 1915 yn Rwsia, safodd Menahem Beilis ar brawf am gyhuddiad dyfeisgar o ‘lofruddiaeth ddefodol’. Un nodwedd o wrthsemitiaeth fodern yw bod hen dropiau’n cael eu hailgylchu, a gellir eu gweld yn aml mewn rhethreg ffanatig gwrth-Israel, gyda rhai pobl yn dal i gredu bod Iddewon yn pobi matzah â gwaed Cristnogol hyd heddiw.
Wrth gwrs, mae llofruddiaeth wedi’i gwahardd yn ôl cyfraith Iddewig, ond yr hyn sy’n gwneud yr enllibiau gwaed mor eironig yw bod bwyta unrhyw fath o waed wedi’i wahardd gan gyfreithiau kashrut (bwyd kosher‘Suitable’ or ‘fit’ according to Jewish law, often used to describe permitted foods.).
