Kashrut (bwyd Kosher)
Mae’r gair Hebraeg ‘kasher’ (kosher yn Saesneg) yn golygu ‘addas’. Yn y Torah mae llawer o reolau ynghylch pa fwydydd sy’n kosher i’w bwyta. Gelwir hyn yn gyfreithiau kashrut .
Dywedwch wrth bobl Israel fel hyn: Dyma'r creaduriaid y cewch eu bwyta o blith holl anifeiliaid y tir...
(Lefiticus 11:2)דַּבְּר֛וּ אֶל־בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל לֵאמֹ֑ר זֹ֤את חָָאְֵׂרָאֵ֖ל לֵאמֹ֑ר זֹ֤יָָָָָֿ אֲשֶׁ֣ר תֹּאכְל֔וּ מִכׇּל־הַבְּהֵמָ֖ה אֲשֶׁ֥ר עַל־ ...
Mae cyfreithiau kashrut yn dweud mai dim ond anifeiliaid tir sydd â charnau wedi’u hollti ac sy’n cnoi’r cil , fel buchod a defaid, y caniateir eu bwyta. Dim ond pysgod sydd ag esgyll a chennau , fel eog a phenfras, sy’n cael eu caniatáu. Nid yw bwyd môr arall, fel pysgod cregyn a sgwid, yn kosher. Mae’r rhan fwyaf o adar domestig (fferm) yn kosher, fel ieir, hwyaid a gwyddau. Nid yw adar ysglyfaethus , fel tylluanod a hebogiaid.
Mae anifeiliaid yn cael eu lladd mewn ffordd ofalus o’r enw sheḥitaMethod of animal slaughter for kosher meat. Thought to be the most humane method. . Mae’n cael ei wneud gan bobl sydd wedi’u hyfforddi’n arbennig ac sydd wedi’u cymhwyso mewn ffordd sy’n achosi’r lleiafswm o boen i’r anifail.
Mae’r Torah hefyd yn gwahardd bwyta unrhyw waed , felly mae’r holl waed yn cael ei dynnu o gig (gan ddefnyddio halen).
Mae cyfreithiau’r Torah yn gwahardd cymysgu cig a llaeth . Mae gan lawer o Iddewon blatiau a chyllyll a ffyrc ar wahân ar gyfer bwydydd sy’n cynnwys cig a llaeth. Gelwir bwydydd nad ydynt yn cynnwys y naill na’r llall (fel llysiau, grawnfwydydd a hyd yn oed wyau) yn barve (niwtral).
Mae gan rai bwydydd symbolau arbennig ar eu pecynnu i ddangos eu bod wedi cael eu gwirio gan rabïaid ac yn bendant yn kosher. Mae yna hefyd lyfrynnau, gwefannau ac apiau sy’n helpu pobl sy’n cadw at kosher i wybod pa gynhyrchion y gallant eu bwyta (yn ogystal â pha rai sy’n cynnwys llaeth).
AUDIO: “Efallai y bydd cadw kosher yn ymddangos yn rhyfedd i chi os nad ydych chi’n gwybod llawer amdano, ond i mi, dyna’r ffordd rwy’n byw. Mae’n rhywbeth rydw i wedi cael fy magu ag ef. Dydw i ddim yn teimlo fy mod i’n colli allan ar unrhyw beth gan fod llawer o fy ffrindiau’n cadw kosher hefyd ac rydw i’n mynd i ysgol Iddewig lle mae ciniawau’r ysgol yn kosher!”
Yn ein cegin gartref, mae gennym ddwy set o blatiau, cyllyll a ffyrc a sosbenni fel bod pethau llaeth yn cael eu cadw’n gwbl ar wahân i gig. Mae’n fy helpu i beidio â’u cymysgu trwy gamgymeriad. Fel arfer, rwy’n defnyddio’r set las sydd ar gyfer cynhyrchion llaeth gan fy mod yn ceisio peidio â bwyta llawer o gig.
Dw i’n meddwl am fynd yn llysieuwr rywbryd. Fy hoff bryd bwyd yw lasagne llysiau gyda saws hufennog iawn. Yn amlwg, dydyn ni ddim yn bwyta lasagne cig eidion rheolaidd gan y byddai hynny’n gymysgu llaeth a chig, ond mae fy mam weithiau’n gwneud lasagne gyda chig gan ddefnyddio dewisiadau amgen i laeth fel hufen cnau coco a chaws fegan. Dydw i ddim wir yn teimlo fy mod i’n colli allan dim ond oherwydd nad ydw i erioed wedi blasu corgimychiaid. Mae’n set ryfedd o gyfreithiau ac dydyn ni ddim yn deall pam eu bod nhw yn y Torah ond dw i’n credu bod Duw wedi’u rhoi yno am reswm felly dw i’n hapus i lynu wrthyn nhw!”
– Edden (16), Lerpwl
INFOGRAFFIG: Y Goeden Penderfyniadau Kashrut
