Y Tir Sanctaidd
Yn ôl y TorahThe Jewish holy book (bible). , addawyd darn bach iawn o dir (llai na maint Cymru) yn y Dwyrain Canol i Abraham a’i ddisgynyddion gan Dduw . Gelwir y tir hwn, a elwid bryd hynny yn Ganaan, bellach yn Israel.
Mae pobl Iddewig wedi byw yn y wlad hon ers bron i 3,500 o flynyddoedd ac wedi ei galw’n famwlad iddynt erioed . Ar wahanol adegau yn yr hanes hir hwn, cafodd Iddewon eu gyrru allan o wlad Israel yn orfodol gan ymerodraethau llywodraethol ond roedd mwyafrif bob amser eisiau dychwelyd .
Mae’r tir wedi cael enwau gwahanol dros filoedd o flynyddoedd gan ddechrau gyda CanaanThe name of the country now called Israel, in biblical times.. Mae Iddewon yn ei alw’n Eretz Yisrael (Gwlad Israel). Mae’r enw ‘Israel’ yn golygu ‘Brwydro gyda Duw’ – enw a roddir i Jacob yn y Torah.
Mae’r tir wedi cael ei reoli gan wahanol bobl dros amser. Yng nghyfnod rheolaeth Babilonaidd a dechrau rheolaeth Rufeinig, roedd y tir yn cael ei adnabod fel Jwdea a Samaria . Roedd bywyd Iddewig wedi’i ganoli o amgylch Teml yn Jerwsalem. Tua’r flwyddyn 135 OC (ar ôl dinistrio’r ail Deml) newidiodd y Rhufeiniaid enw’r tir i ‘Syria Palaestina’ . Gorfodwyd y rhan fwyaf (nid pob) o’r Iddewon allan o’r tir.
Llywodraeth Prydain oedd yn gyfrifol am y tir o 1917 i 1948. Yna rhoddwyd yr enw Palestina Mandad Prydain iddo ( gweler Llinell Amser Israel am fwy o fanylion).
Er gwaethaf yr holl newidiadau i’r tir, gyda llywodraethwyr a diwylliannau newidiol yn y wlad, gellir dod o hyd i dystiolaeth o fywyd Iddewig dros yr holl amser hwn ledled Israel, er enghraifft:
Gelwir y syniad y dylai fod gwladwriaeth Iddewig yng Ngwlad Israel yn Seioniaeth . Ers y 1800au, mae tonnau o Seionyddion wedi dychwelyd i’w mamwlad hynafol , gan ei hadeiladu’n gorfforol ac yn ddiwylliannol. (Gweler Amserlen Hanes Israel am drosolwg o’r gwahanol donnau o fewnfudo.)
