Pesaḥ (Y Pasg)
Gŵyl wythnos o hyd yn ystod y gwanwyn yw Pesaḥ (neu’r Pasg ). Mae’n cofio’r Israeliaid yn gaethweision i’r Pharo yn yr Aifft am dros 200 mlynedd. Mae’n ddathliad o ryddid .
Mae’r ŵyl yn dechrau gyda’r seder – noson hir ond rhyngweithiol sy’n cynnwys trafodaeth, gweddi, canu, adrodd straeon ac wrth gwrs pryd o fwyd . Gwneir hyn i gyd mewn trefn benodol (seder yw Hebraeg am ‘drefn’) lle dilynir llyfr o’r enw haggadah . Mae hyn yn helpu i sicrhau bod stori caethwasiaeth a’r Exodus o’r Aifft yn cael ei throsglwyddo o genhedlaeth i genhedlaeth a’i chofio am byth.
Gadawodd yr Israeliaid yr Aifft ar frys, felly nid oedd gan eu bara amser i godi. Rydyn ni’n cofio hyn trwy fwyta matzah (bara cracer fflat) drwy gydol yr ŵyl yn lle bara arferol. Mae’r rhan fwyaf o Iddewon hefyd yn osgoi bwyta unrhyw ḥametzLeavened (risen) foods that are not eaten on Passover. arall – bwydydd sydd wedi codi, fel cacen. Mae gan lawer lanhau gwanwyn mawr i wneud yn siŵr nad oes unrhyw friwsion ḥametzLeavened (risen) foods that are not eaten on Passover. yn unman yn y tŷ.
Mae ḤametzLeavened (risen) foods that are not eaten on Passover. hefyd yn symboleiddio ego chwyddedig (pan fydd pobl yn meddwl eu bod nhw’n wych ac yn bwysig iawn). Mae cael gwared ar y ‘chwyddedigrwydd’ hwn yn ein hatgoffa i fod yn ostyngedig a gwerthfawrogi’r pethau syml mewn bywyd – gan ein bod ni ar un adeg yn gaethweision nad oedd ganddyn nhw gyfoeth na rhyddid.
Mae plât y seder yn llawn llawer o fwydydd symbolaidd sy’n cael eu bwyta fel rhan o’r seder. Mae pob un yn atgof o ran wahanol o stori caethwasiaeth a’r Exodus o’r Aifft.
(Mae beth yn union sydd ar y plât seder yn amrywio ychydig ar draws y byd a thraddodiadau teuluol!)
SAIN “ Mae gan fy nheulu blât seder mawr, hardd a gafodd fy rhieni fel anrheg gan ffrind i’r teulu. Mae’n arian gyda llythrennau Hebraeg o amgylch yr ymylon a chwe bowlen fach sy’n eistedd ar ei ben i ddal y gwahanol fwydydd symbolaidd.”
Mae past brown, gludiog o’r enw ḥaroset sydd i fod i edrych fel y sment a ddefnyddiodd yr Israeliaid wrth adeiladu dinasoedd i Pharo pan oeddent yn gaethweision. Mae’n edrych yn ffiaidd ond mae’n blasu’n anhygoel. Rysáit fy nheulu yw cymysgedd o almonau mâl, lledaeniad dyddiad a gwin.
Mae dŵr halen i gynrychioli dagrau a chwys y caethweision, asgwrn i gynrychioli’r oen a offrymodd yr Israeliaid ar noson olaf yn yr Aifft. Mae yna hefyd karpas – llysieuyn i gynrychioli bywyd newydd, wy yn symboleiddio cylch bywyd parhaus a maror – perlysiau chwerw i gofio pa mor chwerw, ofnadwy oedd yr amser a gafodd y caethweision. Mae fy nheulu’n defnyddio letys romaine, ond mae eraill yn defnyddio marchruddygl. Pan fyddwch chi’n bwyta digon o’r letys mae’n mynd yn chwerw, gan mai canol y letys yw’r rhan chwerw.
Mae noson y Seder yn un o fy hoff nosweithiau yn y flwyddyn gan ei bod yn symboleiddio’r cenedlaethau hŷn yn trosglwyddo traddodiadau a gwybodaeth Iddewiaeth i’r genhedlaeth iau. Felly mae’n amser yn y flwyddyn lle gallwn ni i gyd fwynhau a dathlu gyda’n gilydd.
