Canghennau Iddewiaeth
Heddiw mae yna wahanol ffyrdd y mae pobl yn deall ac yn ymarfer Iddewiaeth, a eglurir isod. Daeth y gwahanol ‘grwpiau’ hyn i’r amlwg oherwydd yr Oleuedigaeth Ewropeaidd. (Ni chafodd Iddewon SephardiDescribes Jews of Spanish or Portuguese decent. eu heffeithio gan hyn mewn gwirionedd ac felly mae Synagogau SephardiDescribes Jews of Spanish or Portuguese decent. i gyd yn Uniongred.)
Uniongred (Gan gynnwys Uniongred Fodern)
Mae Iddewiaeth Uniongred yn credu mai gair uniongyrchol Duw a roddwyd ar Fynydd Sinai yw’r TorahThe Jewish holy book (bible). (a’r gyfraith Lafar) a bod pob gair yn sanctaidd. Mae’r cyfreithiau hyn yn sail i fywyd bob dydd ac yn dragwyddol, ond mae rabïaid yn cael eu galw’n rheolaidd i benderfynu sut i gymhwyso cyfraith Iddewig i fywyd modern sy’n newid yn barhaus, ac maent yn croesawu llawer o fanteision y byd modern (er enghraifft defnyddio’r rhyngrwyd).
Mae traddodiadau’n amrywio yn dibynnu ar ble mae pobl yn byw ledled y byd, ond maent yn unedig yn y gred hanfodol yn y TorahThe Jewish holy book (bible). o Fynydd Sinai.
Mae gan ddynion a menywod rolau ac ymrwymiadau gwahanol sy’n ofynnol ganddynt yn ôl cyfraith Iddewig. Er enghraifft, dim ond dynion sy’n gwasanaethu fel rabïaid ac yn arwain gwasanaethau synagog a gwelir menywod fel y prif ofalwyr am blant. Mae dynion a menywod yn arweinwyr ac yn athrawon.
Blaengar
Weithiau’n cael ei alw’n Iddewiaeth Ddiwygiedig neu Ryddfrydol – tarddodd yn yr Almaen a daeth i Brydain yn y 1840au. Heddiw mae 80 o gymunedau Blaengar ledled y DU ac Iwerddon.
Mae Iddewiaeth Flaengar yn deall nad gair llythrennol Duw yw testunau allweddol Iddewiaeth, ond gwaith dwyfol ysbrydoledig bodau dynol. Mae’n credu mewn datguddiad blaengar – y syniad bod pob cenhedlaeth yn darganfod ystyr newydd yn nhestunau, traddodiadau a gwerthoedd Iddewiaeth sy’n berthnasol i’r bywydau rydyn ni’n eu byw heddiw.
Mae llyfrau gweddi yn defnyddio iaith sy’n gynhwysol o ran rhywedd ar gyfer Duw a bydd y rhan fwyaf yn cynnwys trawslythrennu (geiriau Hebraeg wedi’u hysgrifennu yn Saesneg) i wneud gwasanaethau mor hygyrch â phosibl.
Egwyddor sylfaenol Iddewiaeth Flaengar yw cydraddoldeb. Mae gwasanaethau’n gydradd gyda phawb yn eistedd gyda’i gilydd. Mae rabïaid blaengar yn 50% o fenywod a 20% o bobl LHDT+.
Mae cymunedau blaengar yn croesawu teuluoedd ffydd gymysg yn llawn ac yn cynnal bendithion priodas treftadaeth ddeuol a phriodasau o’r un rhyw.
Gellir etifeddu statws Iddewig gan y naill riant neu’r llall lle mae person wedi’i fagu ac yn uniaethu fel Iddew.
Anogir aelodau i wneud penderfyniadau ynghylch sut maen nhw’n byw eu bywydau Iddewig a bod yn gyfranogwyr llawn gweithredol yn eu teithiau Iddewig eu hunain.
Haredi
Weithiau fe’i gelwir yn ‘Unigred Llym’. Mae hyn yn cynnwys llawer o grwpiau gwahanol, gan gynnwys Iddewon Hasidaidd. Mae’r grwpiau hyn yn aml yn adnabyddadwy oherwydd eu steiliau gwisgo traddodiadol. Ystyrir bod HalaḥaJewish law. (cyfraith Iddewig o’r Torah a’r gyfraith Lafar) yn cael ei rhoi’n uniongyrchol gan Dduw ac yn gwbl rwymol. Mae cyfraith a thraddodiad y Torah yn effeithio ar bob gweithred a gymerir drwy gydol y dydd. Bydd llawer o gymunedau hefyd yn dilyn dysgeidiaeth rabi penodol.
Mae Iddewon Ḥaredi yn cofleidio gwerthoedd traddodiadol ac yn gwrthod llawer o syniadau modern fel newidiadau mewn rolau rhywedd. Mae bywyd Ḥaredi yn canolbwyntio ar astudio dysgeidiaethau Iddewig, cadw’n gaeth at y Saboth a gwyliau a rhannu digwyddiadau teuluol llawen fel priodasau.
Masorti
Mae Iddewon MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details). wedi ymrwymo i halaḥa (cyfraith Iddewig) ond maent yn credu y dylai esblygu’n raddol i ddiwallu anghenion byd sy’n newid. Mae Iddewiaeth MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details). yn credu mewn bod yn gynhwysol a chroesawgar, yn cwestiynu, ac yn agored i feddwl.
Mae’r rhan fwyaf o synagogau MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details). yn gydradd, gan gynnig cyfleoedd cyfartal i fenywod a dynion arwain a chymryd rhan yn y gwasanaeth. Mae menywod yn cael eu cydnabod fel rabïaid ar draws y mudiad MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details)..
Mae dysgu Iddewig yn un o werthoedd uchaf Iddewiaeth MasortiAn ideology within Judaism (see ‘Groups within Judaism’ page for more details).. Dylai pob person Iddewig gael y cyfle i ddyfnhau eu gwybodaeth am feddwl, hanes a diwylliant Iddewig, ac i ddatblygu’r gallu i ddarllen ac archwilio testunau Iddewig drostynt eu hunain.
Seciwlar
Efallai na fydd Iddewon seciwlar neu ddiwylliannol yn credu yn Nuw, ond gallant deimlo hunaniaeth Iddewig gref am resymau anghrefyddol. Maent yn gweld Iddewiaeth fel eu hethnigrwydd, yn hytrach na’u crefydd. Gall teimlo hunaniaeth Iddewig gref fod oherwydd hanes a rennir – bod yn rhan o’r genedl a ddisgynnodd o Jacob, a oedd â hanes cymhleth ac a oedd yn gorfod ymladd i oroesi. Mae diwylliant fel bwyd, iaith, cerddoriaeth, gwerthoedd, gwyliau a defodau yn ogystal â chysylltiad â thir Israel hefyd yn aml yn ffactorau pwysig mewn hunaniaeth Iddewig seciwlar neu ddiwylliannol. (Mae yna Iddewon Dyneiddiol hefyd a fyddai’n ffitio i’r categori hwn.)
